2.1.1 Algemeen
Voor het bepalen van de benodigde weerstandscapaciteit maakt de gemeente gebruik van het risicomanagementsysteem NARIS. Binnen NARIS worden risico's gekwantificeerd op basis van kans en financieel gevolg. Vervolgens wordt met behulp van een Monte Carlo-simulatie berekend hoeveel weerstandscapaciteit nodig is om de geïnventariseerde risico's met een hoge mate van zekerheid op te kunnen vangen.
Een voordeel van deze methode is dat rekening wordt gehouden met het feit dat risico's zich niet gelijktijdig en niet altijd in maximale omvang voordoen. In de risicosimulatie zijn de reguliere gemeentelijke risico's en de risico's van het grondbedrijf meegenomen. Het risico rondom Wildlands wordt afzonderlijk beoordeeld vanwege de bijzondere omvang en aard. Hierdoor blijft de uitkomst van de NARIS-simulatie representatief voor het reguliere gemeentelijke risicoprofiel.
2.1.2 Doorontwikkeling van de paragraaf
Deze paragraaf is ten opzichte van voorgaande jaren inhoudelijk en redactioneel verder doorontwikkeld. Het doel hiervan is om de raad beter inzicht te geven in de opbouw van het risicoprofiel, de relatie tussen risico's en het benodigde weerstandsvermogen en de wijze waarop de beschikbare weerstandscapaciteit wordt bepaald. Hierdoor kunnen bepaalde risico's, toelichtingen en berekeningen anders worden gepresenteerd dan in voorgaande begrotingen. De onderliggende beleidsuitgangspunten, de gehanteerde risicomethodiek en de inhoudelijke beoordeling van de risico's zijn echter ongewijzigd. De gewijzigde presentatie dient primair om de transparantie, navolgbaarheid en bestuurlijke leesbaarheid van de paragraaf te verbeteren.
2.1.3 Risico's volgens risicoprofiel
In totaal zijn binnen de organisatie 64 risico's geïdentificeerd en beoordeeld. De risico's zijn geanalyseerd op kans van optreden, financieel gevolg en aanwezige beheersmaatregelen. Op basis hiervan is een gemeentelijk risicoprofiel opgesteld. De totale financiële omvang van de geïnventariseerde risicoportefeuille bedraagt circa € 82,8 miljoen. Het merendeel van deze risico's bevindt zich onder de rapportagegrens. Hoewel deze risico's afzonderlijk beperkt zijn, worden zij volledig betrokken bij de Monte Carlo-simulatie.
De onderstaande risico’s hebben de grootste invloed op de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. De bedragen onder "financieel gevolg" betreffen de maximaal ingeschatte financiële impact als het risico zich volledig voordoet. Op deze bedragen wordt vervolgens het kanspercentage toegepast om de risicowaarde te bepalen.
Risico | Kans | Financieel gevolg (x € 1.000.000) | Invloed |
|---|---|---|---|
Volume- en prijsontwikkelingen Jeugdzorg | 70% | 9,2 | 35,0% |
Hervormingsagenda Jeugd | 70% | 2,8 | 10,6% |
Algemene uitkering | 50% | 3,0 | 6,2% |
Kostenstijging grondexploitaties | 70% | 1,9 | 5,6% |
Stadionbedrijf Emmen | 50% | 2,2 | 4,5% |
Cyberrisico | 10% | 8,0 | 3,3% |
BUIG-budget | 30% | 2,5 | 3,1% |
Wmo-volumegroei | 30% | 2,2 | 2,7% |
De grootste financiële risico's bevinden zich binnen het sociaal domein. Met name de ontwikkeling van de jeugdzorg blijft onzeker. Zowel de volumegroei als de prijsontwikkelingen in de jeugdzorg kunnen leiden tot extra kosten. Daarnaast bestaat onzekerheid over de realiseerbaarheid van de opgenomen besparingen uit de Hervormingsagenda Jeugd.
Ook externe ontwikkelingen blijven een belangrijk risico. Dit betreft onder andere mogelijke wijzigingen in de algemene uitkering vanuit het gemeentefonds, kostenontwikkelingen binnen grondexploitaties en de financiële gevolgen van cyberincidenten. De gemeente monitort deze risico's actief en neemt waar mogelijk beheersmaatregelen om de kans of de gevolgen te beperken.
In de Monte Carlo-simulatie, die door Naris wordt uitgevoerd, wordt voor ieder risico de kans van optreden gecombineerd met het financieel gevolg. Hierdoor ontstaat een kansgewogen risicoportefeuille. Omdat risico's zich in de praktijk niet allemaal gelijktijdig en niet allemaal in maximale omvang voordoen, ligt de uitkomst van de simulatie aanzienlijk lager dan de totale omvang van de risicoportefeuille. Op basis van de uitgevoerde Monte Carlo-simulatie bedraagt de benodigde weerstandscapaciteit voor het reguliere gemeentelijke risicoprofiel bij een zekerheidspercentage van 90% afgerond € 18,8 miljoen.
De afgelopen jaren is gestart met een omvangrijke inhaalslag om de kwaliteit van het wegennet te verbeteren. Hiervoor is in de afgelopen jaren in totaal € 32 miljoen beschikbaar gesteld. Met deze middelen wordt gewerkt aan het terugdringen van achterstallig onderhoud en het herstel van de kwaliteit van de wegen. Het doel is om het gemeentelijke wegennet minimaal op kwaliteitsniveau C te brengen en te houden, overeenkomstig de gemeentelijke kwaliteitsambities.
Eind 2026 wordt een nieuwe areaalinspectie uitgevoerd. Op basis van deze inspectie ontstaat een actueel beeld van de technische staat van het wegennet en kan worden beoordeeld in hoeverre de ingezette maatregelen het gewenste effect hebben gehad. De uitkomsten worden betrokken bij de actualisatie van het beheerplan wegen en de beoordeling van eventuele toekomstige financiële risico's. Gelet op de beschikbare middelen, de lopende herstelopgave en de periodieke monitoring wordt dit onderwerp momenteel beheerst binnen het reguliere beheerprogramma wegen. Na afronding van de nieuwe inspectie wordt beoordeeld of aanleiding bestaat om het risicoprofiel of de benodigde weerstandscapaciteit op dit onderdeel aan te passen.
2.1.4 Analyse risicoprofiel
De risicoportefeuille van de gemeente Emmen kent een sterke concentratie binnen het sociaal domein. De risico's rondom jeugdzorg en de Hervormingsagenda Jeugd vertegenwoordigen gezamenlijk bijna 46% van het totale risicoprofiel. Hiermee wordt de ontwikkeling van de jeugdzorg bepalend voor de ontwikkeling van het benodigde weerstandsvermogen.
Daarnaast blijft sprake van onzekerheden rondom de algemene uitkering vanuit het gemeentefonds, grondexploitaties en enkele specifieke verbonden partijen. De top vijf risico's vertegenwoordigt ongeveer twee derde van het totale risicoprofiel. Hierdoor wordt de financiële weerbaarheid van de gemeente in belangrijke mate bepaald door een beperkt aantal omvangrijke risico's.
De totale geïnventariseerde risicoportefeuille bedraagt ongeveer € 82,8 miljoen. Op basis van de NARIS-simulatie is bij een betrouwbaarheid van 90% een weerstandscapaciteit van € 18,8 miljoen benodigd.
2.1.5 Wildlands
Vanwege de omvang en het bijzondere karakter van het gemeentelijke belang in Wildlands wordt dit risico afzonderlijk beoordeeld en buiten de NARIS-simulatie gehouden.
De berekening is gebaseerd op een worst-case scenario met 800.000 bezoekers per jaar en een overbruggingsperiode van vier jaar. Dit uitgangspunt sluit aan bij eerdere gevoeligheidsanalyses en de meest recente businesscase van Wildlands.
De berekeningsmethodiek bestaat uit:
- Bepaling van het gemiddelde jaarlijkse liquiditeitstekort gedurende vier jaren;
- Toepassing van een afbouwsystematiek van 100%, 75%, 50% en 25%;
- Toepassing van een factor 2,5 op het gemiddelde jaarlijkse tekort.
Hieruit volgt een benodigd weerstandsvermogen voor Wildlands van € 10,4 miljoen.
Daarnaast wordt een minimumondergrens gehanteerd van 5% van de uitstaande gemeentelijke leningenportefeuille aan Wildlands. Deze ondergrens bedraagt ultimo 2025 € 3,1 miljoen. Omdat de berekende risico-omvang hoger is, wordt uitgegaan van het bedrag van € 10,4 miljoen.
De governance- en monitoringsstructuur rondom Wildlands is sinds 2019 aangescherpt. De gemeente heeft hierdoor meer inzicht in de financiële ontwikkelingen en beschikt over aanvullende mogelijkheden om tijdig bij te sturen. Ondanks deze verbeterde sturing blijft Wildlands vanwege de omvang van het financiële belang een afzonderlijk aandachtspunt binnen het gemeentelijke risicobeleid.
2.1.6 Samenvatting benodigde weerstand
In totaal bestaat de totale benodigde weerstandscapaciteit uit twee delen, te weten:
Benodigde weerstandscapaciteit | Bedragen x € 1.000 |
|---|---|
Totale risicoportefeuille | 82.765 |
Risicoprofiel overige risico's | 18.847 |
Wildlands | 10.388 |
Totaal | 29.235 |
De gemeentelijke norm schrijft voor dat de beschikbare weerstandscapaciteit minimaal 140% van het benodigde weerstandsvermogen moet bedragen.
Bedragen x € 1.000 | |
Benodigd weerstandsvermogen | 29.235 |
Benodigde capaciteit op basis van norm 140% | 40.929 |
