Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het inzetten van jeugdhulp meestal niet de structurele oplossing is om jeugdigen met een hulpvraag echt te helpen. We behandelen en begeleiden jeugdigen met problemen met jeugdhulp waarvan de oorzaak vaak niet bij hen ligt, maar bijvoorbeeld te vinden is in sociaal maatschappelijke vraagstukken als armoede, verslaving, prestatiedruk, sociale media, niet beschikbare ouders of het ontbreken van waardevolle relaties.
De gemeente Emmen wil werken aan de beweging van basisjeugdhulp naar een sterke pedagogische basis. Centraal staat het versterken van de sociale omgeving van kinderen, jongeren en gezinnen, zodat vragen en uitdagingen zoveel mogelijk binnen hun eigen netwerk, school en leefomgeving kunnen worden opgevangen. Hierdoor neemt de noodzaak voor basisjeugdhulp af en kan zwaardere ondersteuning vaker worden voorkomen.
We gebruiken de periode van nu tot 2030 om de beweging verder te ontwikkelen en de voorwaarden te creëren om de afhankelijkheid van basisjeugdhulp (en in het verlengde daarvan zwaardere jeugdhulp) structureel te verminderen.
Verder richten we ons op inclusiviteit en het versterken van gemeenschappen. We zien scholen als een inclusief hart. Elk kind is welkom en er wordt gebouwd aan hun ontwikkeling en toekomst. Gemeenschappen in wijken vormen hierin een essentieel onderdeel: buurten en voorzieningen moeten sterk zijn. Als laatste willen we een duurzaam en financieel gezond jeugdstelsel. Een focus op leefomgevingen en relaties – meer preventief – is hierbij onmisbaar. De gemeente wil hierbij nauw samenwerken met domeinen en partners, waarbij wij de regie pakken en samenwerking met en tussen partners onmisbaar is.
Concreet geven we inhoud aan bovenstaande ontwikkelingen door middel van de volgende thema's: (1) de leefwereld centraal, (2) sterke en gezonde relaties en gezinnen, (3) sterke buurten en voorzieningen, (4) de school als inclusief hart en (5) een duurzaam en financieel gezond jeugdstelsel. Punt 5 is opgenomen in programma 9 (Sociaal Domein).
Beleid rondom jeugd en onderwijs wordt mede vormgegeven door het gedachtegoed van Sharon Stellaard, namelijk dat veel nieuw beleid in onder meer jeugdzorg en onderwijs steeds dezelfde denkfouten herhaalt. Hierdoor versterken nieuwe maatregelen vaak juist de problemen die ze zouden moeten oplossen. Dit willen we voorkomen.
Leefwereld centraal
We proberen op dit moment nog te vaak om kinderen die worstelen met maatschappelijke vraagstukken zoals schulden, verslaving en onveiligheid, te helpen door jeugdhulp in te zetten. Hiermee worden jeugdigen eigenaar van problematiek die niet bij hen hoort. Om die reden willen we in Emmen samen met Stichting de Toegang, Sedna en andere partners, zoals de jeugdgezondheidszorg en het onderwijs, werken aan een fundamentele ontwikkeling: van het indiceren en inzetten van individuele basis jeugdhulp producten naar het versterken van de pedagogische basis rond kinderen, jongeren en gezinnen. Deze beweging raakt niet alleen het jeugddomein, maar het gehele sociaal domein. Het doel is dat vragen en zorgen in het dagelijks leven van gezinnen zoveel mogelijk worden beantwoord in gezin, school, buurt en netwerk, en dat jeugdhulp alleen aanvullend en bewust wordt ingezet. Dit willen we in het traject tot 2030 vormgeven door:
Verstevigen laagdrempelig beschikbare teams in buurten en wijken, bij scholen en huisartsen
Jeugd- en gezinsprofessionals krijgen de opdracht om bovengenoemde beweging in te zetten. In 2027 wordt dit onderdeel van de opdracht aan deze partijen en in 2028 is deze beweging de nieuwe manier van werken. Dit vereist van professionals een verandering in denken en doen. We gaan niet langer voor de inwoners aan het werk maar vooral mét de inwoner. De jeugd- en gezinsprofessionals worden een bekend gezicht in de buurt, zijn laagdrempelig benaderbaar en werken waar de gezinnen zijn (op scholen, in buurten en bij huisartsen) en geven daar de pedagogische ondersteuning die nodig is aan gezinnen, leerkrachten en jeugdigen.
Iedere professional werkt mee aan de beweging om de pedagogische basissen rondom deze gezinnen te versterken vanuit relationeel werken. Zij begrijpen de samenhang binnen complexe situaties en kunnen gericht handelen vanuit een brede blik. Zij vormen de stevige lokale teams en zijn beschikbaar voor (pedagogische) ondersteuning. Zij krijgen een grote rol in het voorkomen van verwijzingen naar (specialistische) jeugdhulp.
Samenwerking tussen domeinen en organisaties versterken
We doen wat nodig is om de oorzaak van de problemen in systemen (gezinnen, scholen, buurten) aan te pakken. Dit kunnen we niet alleen vanuit het domein Onderwijs en Jeugd. Ook de teams die zich bezighouden met Wet maatschappelijke ondersteuning, participatie, bestaanszekerheid en gezondheid hebben hierin een grote rol. Het is een samenwerking in het gehele sociale domein en met onze externe partners. Omdat op deze manier werken vereist dat er om een gezin heen door alle professionals samen wordt gewerkt zullen we dit moeten faciliteren. Intern door domeinloos en gebiedsgericht samen te werken, en extern door regie te voeren op casussen waar meerdere partijen betrokken zijn.
Het delen van informatie is van belang maar is op dit moment niet altijd mogelijk door de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Hiervoor zal een manier moeten worden gevonden. Zonder goede informatie-uitwisseling is het niet mogelijk om de inwoner slechts 1 keer zijn verhaal te laten doen. In 2027 willen we voor de verschillende teams en organisaties duidelijk hebben hoe we op een goede manier met de AVG om kunnen gaan zonder het belang van het integraal ondersteunen van gezinnen te verliezen.
Leefwereldgericht maatwerk mogelijk maken
De professionals moeten kunnen doen wat nodig is om de dieperliggende oorzaak van het probleem op te lossen. In 2027 wordt met de partners een start gemaakt om deze manier van werken te operationaliseren.
Sterke en gezonde relaties en gezinnen
Ongeveer 90% van de kinderen die in jeugdbescherming terechtkomt, komt uit een gezin waarin relationele- en echtscheidingsproblematiek een rol spelen. De inzet van jeugdhulp leidt niet altijd tot het gewenste resultaat en ouders worden vaak onvoldoende geholpen om er voor hun kinderen te kunnen zijn. We zien dat er problemen ontstaan of verergeren op school en een passend pedagogisch klimaat ontbreekt. Het ontbreken hiervan leidt nog te vaak tot de inzet van jeugdzorg. Deelname aan onderwijs heeft hoge prioriteit. Voor kinderen is behoud van school, betrokkenheid van familie, sport en sociale contacten van wezenlijk belang.
Daarom vinden we het belangrijk dat we gaan investeren in gezonde en sterke relaties in de omgeving van een kind. De eerste stappen zijn hierin al gezet, alle professionals van Stichting de Toegang en Sedna zijn geschoold in systemisch werken. Dit is een meerjarig traject waarbij alle partners nauw betrokken moeten zijn.
Hiervoor moeten we – de gemeente Emmen en ketenpartners – een gezamenlijke werkwijze hanteren die organisatieoverstijgend werken omarmt. Ook willen we waar mogelijk de samenwerking opzoeken met omliggende gemeenten. Zo kunnen we van elkaar leren hoe we patronen en systeemknelpunten kunnen herkennen en doorbreken.
Ontwikkelrecht en een startkwalificatie
Op basis van de nieuwe ondersteuningsplannen van de samenwerkingsverbanden primair onderwijs (PO) en voortgezet onderwijs (VO) 2026 - 2030, de nieuwe dienstverleningsovereenkomst met Menso en de uitvoering van de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk, werken we regionaal samen aan een succesvolle schoolgang en toeleiding naar duurzaam werk voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen in de gemeente Emmen. Hiervoor is een regionaal programma opgesteld. Effecten van het ingezette beleid worden gemonitord, zodat er bijgesteld kan worden waar nodig.
Voor een succesvolle schoolgang zijn de leidende principes:
- Het belang van de leerling staat zoveel mogelijk voorop.
- Goede samenwerking tussen onderwijs en zorg.
- We zetten de beweging in van leerplicht naar ontwikkelrecht.
- We beslissen samen met leerlingen en hun ouders.
- Van verzuim naar aanwezigheid.
- Van curatief naar preventief werken.
Samen met Menso werken we binnen de wettelijke kaders (zoals de Leerplichtwet en de Wet van school naar duurzaam werk) vanuit de ambitie: 'Van leerplicht naar ontwikkelrecht door een verschuiving te maken van verplichte aanwezigheid in een schoolgebouw naar het recht op optimale ontwikkeling in een inclusieve, gezonde en mensgerichte omgeving voor elke jeugdige. Binnen deze ontwikkeling gebruiken we de kinderrechten als leidraad en werken we samen aan perspectief voor ieder kind, jongere en jongvolwassene.' Het uitgangspunt is om te voorkomen dat leerlingen uitvallen, met de focus op meer preventie.
Met de wet ‘Van school naar duurzaam werk’ is de context van het regionaal programma Voortijdig Schoolverlaten (VSV) veranderd. Er liggen nieuwe, extra taken en verantwoordelijkheden bij de partners, er worden hogere eisen gesteld aan de samenwerking in de keten en er ligt een stevige ambitie om het aantal voortijdige schoolverlaters terug te dringen en duurzaam aan het werk te helpen. Er wordt gewerkt aan het realiseren van een regio waarin jongeren duurzaam in hun eigen onderhoud kunnen voorzien en volwaardig deelnemen aan de samenleving. Het programma bestaat uit drie programmalijnen: Blijf op school, Terug naar school en Duurzaam aan het werk.
De basis van het regionaal programma is een regionale analyse, hierbij is ook gekeken naar vergelijkbare gemeenten elders in het land. Daaruit komt naar voren dat we in de regio Zuidoost-Drenthe een effectieve aanpak hebben ontwikkeld om voortijdig schoolverlaten terug te dringen.
De uitspraak van de Hoge Raad van 21 april 2026 brengt een grote verandering met zich mee in het beoordelen van vrijstellingskennisgevingen op basis van artikel 5 onder b van de Leerplichtwet. Het wordt voor ouders met richtingsbezwaren nagenoeg onmogelijk om een vrijstelling te krijgen. Met de omliggende gemeenten en Menso is een gezamenlijke werkwijze bepaald om recht te doen aan deze uitspraak. We streven er naar om per 1 januari 2027 elk kind ingeschreven te hebben staan op een school. We werken samen met Menso en het onderwijs om de kinderen die het betreft zo goed mogelijk op school te laten landen.
Daarnaast blijven we ons in 2027 inzetten om meer zicht te krijgen op kinderen en jongeren die een vrijstelling van onderwijs hebben op grond van richtingsbezwaar. Binnen de huidige wetgeving is het niet mogelijk om zicht te krijgen op deze groep, waardoor zij grotendeels buiten het zicht van verschillende instanties en de overheid vallen.
Sterke buurten en voorzieningen
Een robuuste pedagogische sociale basis, zowel fysiek als sociaal, waarin sport, kunst, cultuur, onderwijs, natuur en ontmoeting structureel beschikbaar zijn in elke wijk en ieder dorp. Daar gaat het thema Sterke buurten en voorzieningen over en hier zijn o.a. de jeugdparticipatie, Brede School en Angelslo Academy onderdeel van. Om te weten waar we in 2028 en verder op in moeten zetten, brengen we in 2027 de bestaande voorzieningen en behoefte per wijk en dorp in kaart.
Jeugdparticipatie
Ten aanzien van de jeugdparticipatie kijken we hoe de verschillende wijzen van inzet in 2026 hebben uitgepakt en op basis daarvan maken we in 2027 een plan voor het vervolg. De kinderparticipatie, door middel van de kinderraden, blijft zich ontwikkelen. In 2026 en begin 2027 monitoren we de impact van de kinderraden. In januari 2027 is er een tussenmeting en juni 2027 kunnen we hier de uitkomsten van presenteren.
Angelslo Academy
Iedere week nemen er 400 tot 600 leerlingen deel aan (de activiteiten) bij Angelslo Academy. In 2026 en begin 2027 monitoren we de impact van Angelslo Academy op de jeugd en de wijk Angelslo. In juni 2027 kunnen we hier de uitkomsten van presenteren.
Brede school
In 2025 en 2026 zijn we, samen met de betrokken partners, aan de slag geweest met het vormgeven van een doorontwikkeling Brede School. Iedere betrokken partij binnen de Lokaal Educatieve Jeugd Agenda heeft zich gecommitteerd aan deze doorontwikkeling. Het schooljaar 2026-2027 is de start van de nieuwe structuur en werkwijze. Dit houdt in dat er een breder en gevarieerder aanbod per dorp of wijk is voor de jeugd van 0-18 jaar, op het gebied van sport, kunst & cultuur, welzijn etc. Ook moeten activiteiten op wijk- en dorpsniveau georganiseerd worden en hebben we coördinatoren aangesteld om het geheel per locatie aan elkaar te verbinden. We monitoren in 2027 o.a. de ontwikkeling in cijfers (aantal activiteiten en deelnemers) en het bereik van onze kwetsbaardere gezinnen.
De school als inclusief hart
Vanuit het Rijk en gemeenten wordt er gewerkt aan het realiseren van inclusief onderwijs in 2035. De school wordt de inclusieve, gezonde en mensgerichte basis van het opgroeien. Alle kinderen krijgen dichtbij het eigen huis onderwijs dat past bij hun talenten, behoeften en tempo. De school kent de leerling en diens thuis. En het thuis van de leerling kent de school. Daardoor kan de leerling en het gezin er omheen zich ontwikkelen en leren omgaan met de hobbels van het leven. Hierdoor wordt er gewerkt aan pedagogische kracht en gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Onderwijshuisvesting
Binnen de lokale educatieve jeugd agenda (LEJA) werken we samen met verschillende partners aan het bewerkstelligen van inclusiever onderwijs. De ontwikkelingen binnen inclusiever onderwijs gaan ook gevolgen hebben voor de schoolgebouwen. Ver- en nieuwbouw van onderwijsvoorzieningen voor het primair en voortgezet onderwijs in de gemeente gebeurt op basis van de Verordening Huisvesting Onderwijs en het Integraal Huisvestingsplan (IHP). Het IHP is in 2021, in samenspraak met de schoolbesturen, vastgesteld voor de periode 2022-2029 op basis van een technisch onderzoeksrapport naar de bouwkundige staat van schoolgebouwen. Jaarlijks wordt een Jaarprogramma Voorzieningen Huisvesting Onderwijs en IHP Primair en Voortgezet Onderwijs vastgesteld. Het actuele onderzoek van de technische bouwkundige staat van de schoolgebouwen dient als basis voor een nieuwe IHP na 2029. Daar gaan we in dit jaar al mee aan de slag. Het traject behelst onderzoek en analyse, interviews met interne en externe betrokkenen en uitwisseling daarover. Een breed scala aan relevante thema's (zoals de toekomst van het onderwijs, duurzaamheid, rol en positie in de buurt, andere functies of voorzieningen in en om het gebouw e.d.) wordt hierin meegenomen. Daarbij wordt er ook rekening gehouden met de nieuwe uitgangspunten vanuit inclusiever onderwijs. Dit houdt in dat elke school als uitgangspunt heeft dat iedereen (leerlingen, onderwijsprofessionals, zorgprofessionals, ouders en anderen) zelfstandig en gelijkwaardig in de schoolomgeving kan functioneren. De school is thuis nabij, optimaal toegankelijk en heeft een ondersteunende functie voor zowel leerlingen, ouders als professionals. Alle voorzieningen zijn voor iedereen bereikbaar, gezond, veilig, comfortabel en logisch ingedeeld en goed te vinden.
Leerlingenvervoer
Door het werken richting inclusiever onderwijs zullen meer kinderen thuis nabij onderwijs kunnen volgen. Hierdoor zullen er minder kinderen gebruik maken van leerlingenvervoer. In 2027 zal de inzet van opstapplaatsen verder gecontinueerd worden en zal het opzoeken van een nauwe samenwerking tussen scholen en chauffeurs verder verstevigd worden.
Aanpak basisvaardigheden
De Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB) biedt het wettelijke kader voor mbo-onderwijs en volwasseneneducatie in Nederland. De wet ondersteunt een gerichte aanpak van basisvaardigheden zoals taal, rekenen en digitale vaardigheden, omdat deze essentieel zijn voor zelfredzaamheid, deelname aan de samenleving en een succesvolle positie op de arbeidsmarkt. Door te investeren in deze basisvaardigheden dragen we bij aan gelijke kansen voor iedereen om zich te ontwikkelen en mee te doen in de maatschappij. Inzetten op basisvaardigheden blijft in 2027 een belangrijk speerpunt voor de gemeente Emmen.
Basisvaardigheden Nederlands als eerste taal
We gaan ons richten op inwoners met verminderde basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden). We blijven inzetten op de aanpak voor werknemers met Nederlands als eerste taal (NT1) en focussen ons daarnaast op (jonge) ouders. Dit doen wij onder andere met (maatwerk)trajecten vanuit het Regio Deal project 'Actieplan basisvaardig op de werkvloer', het Leven Lang Ontwikkelen Collectief en de taalsamenwerking 'Emmen Telt mee met Taal'. Een positieve ontwikkeling is dat steeds meer werkgevers begrijpen dat een structurele aanpak op basisvaardigheden bijdraagt aan duurzame inzetbaarheid van medewerkers, meer zelfredzaamheid, gezondheid, financiële zekerheid en persoonlijke ontwikkeling van medewerkers. De aanpak wordt gefinancierd vanuit het Rijk en de Regio Deal Zuid- en Oost-Drenthe.
Basisvaardigheden Nederlands als tweede taal
Taal op de werkvloer is een zichtbare positieve ontwikkeling voor inwoners met Nederlands als tweede taal (NT2). Steeds meer werkgevers zien dat medewerkers met voldoende taal- en vakvaardigheden veiliger werken, beter communiceren met collega's, minder fouten maken en zelfstandiger hun werkzaamheden kunnen uitvoeren. Door NT2'ers te scholen op zowel taal als vakvaardigheden worden zij sneller zelfredzaam en participeren zij sneller op de arbeidsmarkt. Mede door het LLO Collectief kunnen wij hier in 2027 extra op inzetten. Zowel het LLO Collectief als de financiering vanuit het Rijk dragen bij aan het signaleren en het aanpakken van aanbod om de basisvaardigheden van onze inwoners te vergroten.
