Erbij horen en Meedoen in Emmen!
Verder Samen: van richting naar uitvoering
De maatschappelijke uitdagingen binnen het sociaal domein blijven groot. Inwoners hebben te maken met vraagstukken rondom bestaanszekerheid, gezondheid, ontwikkeling, veiligheid en meedoen. Tegelijkertijd staan we voor landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd, veranderingen in wet- en regelgeving en een toenemende druk op beschikbare middelen en capaciteit. Dit vraagt om samenwerking, focus en het maken van bewuste keuzes.
Vanuit het beleidskader 'Erbij horen en Meedoen in Emmen!' werken gemeente, inwoners en partners samen aan een sterk en toekomstgericht sociaal domein. Onder de noemer Verder Samen geven we richting aan deze beweging. Daarbij staan drie maatschappelijke opgaven centraal: Rondkomen, Ontwikkelen en Goed Voelen.
In 2027 zetten we een volgende stap in de concretisering van deze beweging. We werken langs vier samenhangende lijnen:
- De beweging: werken aan de maatschappelijke opgaven Rondkomen , Ontwikkelen en Goed Voelen.
- Keuzes: samen met partners en inwoners prioriteiten stellen en deze vertalen naar een gezamenlijke uitvoeringsagenda.
- Werkwijze: werken vanuit gedeelde leidende principes, waarbij de leefwereld van inwoners centraal staat en integraal wordt samengewerkt.
- Organisatie: zorgen voor de randvoorwaarden die nodig zijn om de beweging duurzaam te maken, zoals governance, eigenaarschap, monitoring, leren en organisatieontwikkeling.
In 2027 ligt de nadruk op het verder ontwikkelen van de uitvoeringsagenda, het versterken van gebiedsgericht werken, het maken van gezamenlijke keuzes in inzet en capaciteit en het versterken van de samenwerking tussen gemeente, inwoners en partners. Daarbij bouwen we voort op de ervaringen uit de gebiedsgerichte aanpakken en de samenwerking binnen het netwerk Verder Samen .
Drie jaar na de vaststelling van het beleidskader Erbij horen en meedoen in Emmen en de start van de beweging Verder Samen is het een logisch moment om terug te kijken. Wat heeft deze andere manier van (samen)werken opgeleverd? Doen we daadwerkelijk dingen anders, of doen we in de praktijk nog grotendeels hetzelfde onder een andere naam?
Omdat we een lerende organisatie willen zijn, kijken we hoe het beleidskader de afgelopen drie jaar binnen de gemeentelijke organisatie is geïmplementeerd. In hoeverre is de beweging geland in de organisatie en is deze zichtbaar geworden in de manier waarop we sturen, samenwerken, werken en handelen? Wat is er in de praktijk veranderd en wat hebben we daarvan geleerd? En wat is de bijdrage geweest van het programmateam in het ondersteunen van de beweging? De evaluatie moet inzicht geven in wat de afgelopen drie jaar in gang is gezet en bereikt, wat zichtbaar is geworden in de praktijk, waar nog ontwikkeling nodig is en welke lessen we kunnen meenemen naar de volgende fase.
Sociale basis
In wijken en dorpen komen vraagstukken rondom bestaanszekerheid, gezondheid, leefbaarheid en participatie samen in het dagelijks leven van inwoners. Daarom is een integrale, gebiedsgerichte aanpak nodig, waarbij gemeente, inwoners en partners nauw samenwerken vanuit de leefwereld van inwoners in plaats van afzonderlijke beleidsdomeinen. Met de beweging Verder Samen, de pilots in Emmermeer en Zwartemeer en de ontwikkeling van gebiedsnetwerken zijn stappen gezet naar betere samenwerking tussen gemeentelijke domeinen, maatschappelijke partners en inwoners. Daarbij verschuift de focus:
- van reactief naar preventief werken;
- van systeemwereld naar leefwereld;
- van losse interventies naar een samenhangende aanpak per gebied.
Centraal staat het versterken van de sociale basis in wijken en dorpen. Dit omvat sterke netwerken van inwoners, informele initiatieven, toegankelijke voorzieningen en ontmoetingsplekken die bijdragen aan veerkracht, preventie en sociale samenhang. Voor zowel volwassenen als jeugdigen wordt gewerkt aan een sterke (pedagogische) sociale basis, onder andere vanuit gezondheid, jeugdbeleid, Wmo en de Omgevingsvisie. Ook de opdracht om tot stevige lokale teams te komen sluit hierbij aan. In 2027 wordt deze werkwijze verder versterkt door te werken met een gedeeld inhoudelijk kader voor de sociale basis, zodat teams en programma’s vanuit dezelfde uitgangspunten werken en verder kunnen groeien naar gebieds- en netwerkgericht samenwerken.
Inclusie
We blijven werken aan een inclusieve gemeente waarin iedereen kan meedoen en gelijke kansen heeft. Daarbij hebben we aandacht voor inwoners die drempels ervaren om deel te nemen aan de samenleving en voor het versterken van maatschappelijke verbondenheid. In lijn met het VN-verdrag Handicap werken we verder aan een toegankelijke gemeente. Daarnaast blijven we ons inzetten voor de acceptatie, zichtbaarheid en veiligheid van lhbti+ inwoners.
We werken aan een Emmense Agenda Toegankelijkheid. Dit is de Emmense invulling van de Lokale Inclusie Agenda. Dit volgt uit de wettelijke opdracht aan gemeenten die voortvloeit uit het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Na bespreking met de adviesraden en uw raad eind 2026, geven we in 2027 uitvoering aan deze agenda.
Gezondheid
Gezondheid blijft een integraal onderdeel van meerdere gemeentelijke domeinen. In 2027 bouwen we voort op de aanpak van de afgelopen jaren. Daarbij kijken we niet alleen naar gedrag en leefstijl, maar ook naar de invloed van de sociale en fysieke leefomgeving op de gezondheid van inwoners. Samen met inwoners, zorg- en welzijnsorganisaties en partners uit het economische en fysieke domein werken we aan een gezonde gemeente. Preventie, samenwerking en een praktische uitvoering staan daarbij centraal.
In december 2025 verscheen de landelijke nota gezondheidsbeleid 2025–2028 Samen werken aan gezondheid. Deze nota onderstreept het belang van een samenhangende en meerlagige samenwerking tussen Rijk, regio en gemeenten en vormt het kader voor de wettelijke opdracht aan gemeenten om, binnen twee jaar, het gezondheidsbeleid te actualiseren. In 2027 gaan we daarom binnen onze gemeente aan de slag met het vertalen van deze opgave naar onze lokale context. Daarbij leggen we nadrukkelijk de verbinding met het beleidskader Erbij horen en meedoen . Dit gebeurt in samenhang met regionale ontwikkelingen (vanuit Gezonde Marke) en in nauwe afstemming met de BOCE-gemeenten.
AZWA, IZA en regionale samenwerking
In 2027 werken we verder aan de uitvoering en borging van de afspraken uit het Integraal Zorgakkoord (IZA), het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) en het Hoofdlijnenakkoord Ouderenzorg (HLO). Het AZWA versterkt de samenwerking tussen zorg, welzijn en gemeenten, met als doel zorg toegankelijk te houden, gezondheidsverschillen te verkleinen en zwaardere zorgvragen zoveel mogelijk te voorkomen.Voor de uitvoering van het AZWA zijn door het Rijk middelen beschikbaar gesteld. De kaders en keuzes liggen vast in de regionale werkagenda, waarin afspraken zijn gemaakt over de uitvoering van de basisfunctionaliteiten. De lokale invulling en prioritering werken we in 2027 verder uit.
De regionale samenwerking binnen de Gezonde Marke blijft hierbij een belangrijke basis. Samen met inwoners, gemeenten, zorg- en welzijnsorganisaties bouwen we voort op bestaande initiatieven en versterken we de verbinding tussen zorg, welzijn en preventie. Ook zetten we de regionale aanpak voor de huisartsenzorg voort, met aandacht voor voldoende huisartsencapaciteit, innovatieve zorgvormen en het verminderen van de zorgvraag door preventie en vroegtijdige ondersteuning.
Jeugd
Financieel en duurzaam jeugdstelsel
De kosten van de gespecialiseerde jeugdhulp laten zich moeilijk voorspellen. Er zit een onzekerheidsmarge in van 5-6%. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag. We zien we een verschuiving van lichtere vormen van hulp naar zwaardere. Deels omdat de problematiek van de jeugdigen zwaarder wordt. Daarnaast zien we ook dat er, door een tekort aan passende plekken, wordt uitgeweken naar aanbieders in andere regio’s waarmee geen contracten zijn afgesloten en er hogere tarieven moeten worden betaald. Verder zien we na een aantal jaren van daling sinds 2025 weer een lichte stijging van het aantal jeugdigen dat zich meldt met een hulpvraag. Gezien de hoge in- en uitstroom schommelt de prognose en is niet aan te geven of dit een trend is die zich doorzet. Daarnaast is er sprake van hoge indexaties. Dit komt enerzijds door de hoge inflatie en anderzijds door de algemene maatregel van bestuur reële tarieven jeugdwet. Zoals in programma 4 aangegeven zetten we in 2027 in op het versterken van de pedagogische basis waarbij we de verwachting hebben dat het aantal jeugdigen met een hulpvraag en daarmee ook de kosten in de gespecialiseerde jeugdhulp in de komende jaren zal dalen.
Programma Onderwijs en Jeugd
Het programma Onderwijs en Jeugd bestaat uit een lokaal en een regionaal deel. De lokale vertaling wordt weergegeven in programma 4, de regionale vertaling in programma 9.
Per 1 januari 2027 staat de Gemeenschappelijke Regeling (GR) Jeugdhulpregio Drenthe voor de regionale uitvoering. Deze GR is een wettelijke opdracht en wordt aan gevormd door de 12 Drentse gemeenten. Vanuit de GR wordt vorm gegeven aan contractmanagement en kwaliteit. Tevens worden regionale beleidsopgaven zoals Spoed voor Jeugd, Flexible Assertive Community Treatment (Fact), gesloten jeugdhulp, gezinskliniek bij de GR belegd.
Daarnaast wordt ook de inkoop voor de gespecialiseerde Jeugdhulp vormgegeven. Voor de periode 2028 tot 2030 hebben we de keuze gemaakt om de basisjeugdhulp nog in te laten kopen door de GR. Hierbij is de intentie om hier zo min mogelijk gebruik van te maken omdat een groot deel van de werkzaamheden moet worden opgenomen in de in te richten Stevige Lokale Teams. De aanbesteding voor Spoed voor Jeugd, Crisiszorg en Dyslexie wordt is per 1 januari 2027 afgerond.
Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming
Binnen het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming werken we aan een nieuwe inrichting van de gezinsbescherming, waarbij gemeenten, lokale teams, gecertificeerde instellingen en andere partners intensiever samenwerken rondom gezinnen met complexe veiligheidsvraagstukken. Het doel is om eerder passende hulp en bescherming te bieden en de samenhang tussen betrokken organisaties te versterken.
In 2027 staat de verdere uitwerking van de netwerkorganisatie centraal. Daarbij werken we samen met regionale en lokale partners aan de inrichting van nieuwe samenwerkingsafspraken en werkwijzen, met een sterkere verbinding tussen het vrijwillig en gedwongen kader. Hiermee geven we verder invulling aan de doelstelling van het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.
In Emmen gaan we lokaal aan de slag met de verdere implementatie van de regionaal vastgestelde uitvoeringsagenda. Hiermee werken betrokken professionals vanuit één gezamenlijk plan aan duurzame veiligheid en herstel voor gezinnen. Daarnaast investeren we in vakmanschap, zodat professionals beter worden ondersteund in het bieden van passende hulp en bescherming en de samenwerking rondom gezinnen verder wordt versterkt.
Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)
Inkomensafhankelijke bijdrage Wmo
De herinvoering van de inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage voor Wmo-voorzieningen is opnieuw vertraagd. De invoering van het wetsvoorstel is doorgeschoven naar 1 januari 2028. De vertraging is het gevolg van de val van het kabinet Schoof waarmee dit onderwerp controversieel is verklaard. De wijziging is nog niet behandeld door het kabinet Jetten.
Gemeenten blijven voorstander van het wetsvoorstel, omdat deze naar verwachting bijdraagt aan het beheersen van de groei van het gebruik van Wmo-voorzieningen en het gericht inzetten van ondersteuning voor inwoners die dit het hardst nodig hebben. Tegelijkertijd zorgt de aanhoudende vertraging in de invoering voor onzekerheid in de gemeentelijke financiële planning en de ontwikkeling van de Wmo uitgaven.
In het coalitieakkoord hebben de regeringspartijen opgenomen dat schoonmaakondersteuning geschrapt moet worden uit de Wmo. Er zal volgens de plannen alleen een vangnet overblijven voor mensen die het niet zelf kunnen regelen. Hoe dit eruit moet komen te zien en vanaf wanneer is niet duidelijk en moet nog worden uitgewerkt.
Aanbesteding Publiek Vervoer
In augustus 2027 treden de nieuwe contracten voor Publiek Vervoer in werking. We zetten in op continuïteit van de dienstverlening. Bij een contract met een nieuwe vervoerder vraagt dit extra aandacht voor een zorgvuldige overgang.
Beschermd Wonen
Om het aanbod binnen Beschermd Wonen beschikbaar te houden voor de mensen die het nodig hebben en tegelijkertijd het perspectief op zelfstandig wonen te vergroten voor mensen die kunnen uitstromen, blijft het van belang om ook in 2027 de focus te houden op de in-, door- en uitstroom. Hierbij blijft een goede aansluiting tussen het (ondersteunings)aanbod binnen onder andere het sociaal domein en wonen essentieel.
Om uitstroom mogelijk te maken zijn voldoende beschikbare, passende en betaalbare woningen noodzakelijk. De aanhoudende druk op de woningmarkt zorgt echter voor stagnatie in de uitstroom naar zelfstandige woonruimte. Daarnaast kan de uitbreiding van urgentiecategorieën leiden tot extra druk op het aanbod van betaalbare sociale huurwoningen, waardoor onder andere mensen die uitstromen uit Beschermd Wonen vaker langer verblijven in een voorziening dan noodzakelijk is. Hierdoor is de verwachting dat het aantal mensen dat gebruik maakt van Beschermd Wonen mogelijk verder kan oplopen en er mogelijk wachtlijsten kunnen ontstaan voor mensen die beschermd wonen nodig hebben. We zetten in op de verbetering van de monitoring zodat we beter kunnen sturen op capaciteit, woonruimte en een passend ondersteuningsaanbod.
Maatschappelijke Opvang (MO)/Aanpak dakloosheid
We zetten in op het voorkomen van dakloosheid en het zo snel mogelijk realiseren van een stabiele woonplek voor inwoners die toch dakloos raken. Daarbij sluiten we aan bij de landelijke beweging van Eerst een Thuis: wonen vormt de basis, met begeleiding en ondersteuning waar nodig.
Het gebruik van de Maatschappelijke Opvang blijft relatief stabiel, maar de doorstroom staat onder druk door een tekort aan passende woonruimte en een toenemende complexiteit van de problematiek. Dit leidt tot langere opvangtrajecten en toenemende druk op de beschikbare capaciteit. Blijvend inzetten op de samenhang tussen preventie, opvang, wonen en begeleiding is belangrijk. De urgentieverordening is een belangrijk instrument om o.a. inwoners die vanuit de maatschappelijke opvang kunnen doorstromen, waar passend met voorrang toegang te geven tot een zelfstandige woonplek. Dit draagt bij aan het verkorten van opvangtrajecten.
In de actualisatie van het regioplan Opvang en Bescherming brengen we deze verbinding verder aan en vertalen we landelijke ontwikkelingen naar de regionale opgave. Daarnaast verbeteren we de monitoring van instroom, verblijfsduur en uitstroom, zodat we beter kunnen sturen op capaciteit, woonruimte en een passend ondersteuningsaanbod.
Bijzondere doelgroepen
Gemeentelijke opvang Oekraïne
De gemeente beheert meerdere opvanglocaties voor Oekraïense ontheemden en draagt zorg voor een menswaardige opvang, met aandacht voor veiligheid, zorg, onderwijs, leefbaarheid en activering. Daarnaast leveren gastgezinnen een waardevolle bijdrage aan de opvang binnen de gemeente.
Door de langdurige verblijfsduur van ontheemden op opvanglocaties is sprake van toenemende problematiek. Om hier adequaat op in te spelen, wordt de inzet op passende hulpverlening geïntensiveerd. Voor de opvanglocatie aan de Weerdingerstraat is sprake van een vervangingsopgave. Hiervoor is een nieuwe locatie aan de Nieuw-Amsterdamsestraat 40 voorzien. Deze vervanging wordt eind 2026 in gebruik genomen.
De huidige Richtlijn Tijdelijke Bescherming voor Oekraïense ontheemden (RTB) loopt af op 4 maart 2028. Het is nog niet bekend of de RTB na deze periode weer verlengd gaat worden. Het Rijk werkt aan de invoering van een tijdelijke verblijfsstatus (transitiedocument) met een maximale duur van drie jaar. Deze ontwikkeling kan gevolgen hebben voor de gemeentelijke uitvoering en voor de benodigde middelen het komende jaar. Uitgangspunt blijft dat de totale kosten voor de opvang vergoed blijven door het Rijk
Werk en Participatie
Participatiewet in balans
De Participatiewet in balans behelst een herziening van de huidige Participatiewet, met als doel de uitvoering menselijker en eenvoudiger te maken. De nadruk verschuift daarbij van controle naar vertrouwen, met meer ruimte voor maatwerk en het stimuleren van participatie.
De invoering verloopt gefaseerd, vanwege de omvang en impact van de wijzigingen. Een eerste deel van de aanpassingen is ingegaan per 1 januari 2026. Per 1 januari 2027 treedt de volgende tranche in werking. De wijzigingen zorgen ervoor dat we inwoners gerichter en sneller kunnen helpen. Ze bieden meer ruimte voor maatwerk.
Spoor 1 omvat praktische wijzigingen in de Participatiewet op het gebied van aanvragen, vermogen, giften, jongeren, participatie en inkomsten uit werk. Een aantal onderwerpen laten geen ruimte voor gemeentelijke beleidsvrijheid en zijn opgepakt: identificatieplicht, harmonisatie jongerennorm en de vermogenstoets. Andere onderwerpen bieden ruimte voor gemeentelijk beleid o.a. maatschappelijke participatie en mantelzorg.
Menso heeft de opdracht gekregen om via een pilot ervaring op te doen met de ondersteuning en begeleiding met betrekking tot maatschappelijke participatie. De opgedane inzichten en ervaringen worden gebruikt als input voor toekomstig beleid en de verdere ontwikkeling van het gemeentelijke aanbod.
Wetsvoorstel van school naar duurzaam werk
De implementatie van de Wet van school naar duurzaam werk bouwt voort op de bestaande samenwerking tussen de gemeente Emmen, het onderwijs en regionale partners. Het Regionaal programma Van school naar duurzaam werk is vastgesteld. In de afgelopen periode zijn de samenwerking met Alfa College, Drenthe College en het Doorstroompunt verder uitgewerkt, zijn afspraken gemaakt over de begeleiding van jongeren richting onderwijs, werk en participatie en wordt gewerkt aan een sluitende aanpak voor jongeren tot 27 jaar. Daarbij ligt de nadruk op vroegsignalering, warme overdracht, gezamenlijke casusregie en het voorkomen van uitval. De wettelijke opdracht is per 1 januari 2026 in werking getreden en wordt momenteel verder geborgd in de regionale uitvoering en samenwerking.
