Landelijk financieel beeld
Gemeenten hebben te maken met stijgende kosten en een groeiende vraag naar ondersteuning en voorzieningen. Hoewel het Rijk aanvullende middelen beschikbaar heeft gesteld, blijft onzeker of de inkomsten voldoende meegroeien met de taken en uitgaven van gemeenten. Ook voor Emmen zorgt dit voor financiële druk. De kosten van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning, personeel, energie en dienstverlening nemen toe. Tegelijkertijd blijven de gemeentelijke inkomsten afhankelijk van economische ontwikkelingen en besluiten van het Rijk.
Financiële verhouding tussen Rijk en gemeenten
De gemeente ontvangt een belangrijk deel van haar inkomsten uit het gemeentefonds. Sinds 2024 is de groei van het gemeentefonds gebaseerd op de prijs- en volumeontwikkeling van het bruto binnenlands product. De groei is daarmee niet langer rechtstreeks gekoppeld aan de ontwikkeling van de rijksuitgaven. Deze systematiek is bedoeld om te zorgen voor meer stabiliteit, maar de inkomsten blijven afhankelijk van economische groei, inflatie en landelijke besluitvorming. De vraag of gemeenten structureel voldoende middelen ontvangen voor hun wettelijke taken blijft daarom actueel.
Sociaal domein
Het sociaal domein vormt een belangrijk financieel risico. De vraag naar jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning blijft hoog en de kosten van deze voorzieningen stijgen. Landelijk wordt gewerkt aan hervorming van de jeugdzorg en aan beheersing van de kosten. Het is nog onzeker wanneer deze maatregelen effect hebben en of de besparingen waarvan het Rijk uitgaat volledig kunnen worden gerealiseerd. Als de kosten hoger uitvallen of de landelijke maatregelen minder opleveren, heeft dit direct gevolgen voor de financiële positie van Emmen.
Investeren in Emmen
Emmen blijft investeren in wonen, bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid en gemeentelijke voorzieningen. Ook digitalisering, informatiebeveiliging en dienstverlening vragen om investeringen. Dit is belangrijk voor de ontwikkeling van Emmen, maar legt ook beslag op de toekomstige begrotingsruimte. Daarom worden investeringen beoordeeld op noodzaak, uitvoerbaarheid en betaalbaarheid. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de jaarlijkse rente- en afschrijvingskosten.
Financiële positie
Uitgangspunt is dat jaarlijks terugkerende uitgaven worden betaald uit jaarlijks terugkerende inkomsten. Daarnaast moet de gemeente voldoende reserves behouden om financiële risico’s op te kunnen vangen. Zoals bij de Kaderbrief 2027 met de raad is besproken, is het financiële meerjarenperspectief verslechterd. De stijgende kosten worden onvoldoende gecompenseerd door inkomsten. Vooral de ontwikkeling van de kosten voor jeugdhulp heeft grote invloed op het financiële beeld. Met een combinatie van ombuigingsmaatregelen en incidentele dekking is het gelukt om voor 2027 een positief begrotingsresultaat te presenteren. Ook het structurele begrotingsresultaat over 2027 is volgens de huidige berekening positief. Vanaf 2028 laat de meerjarenraming echter opnieuw grote tekorten zien. Richting de Kaderbrief 2028 is daarom een heroverweging nodig van ambities, inkomsten en uitgaven. De raad wordt bij deze keuzes betrokken.
